ACC HỒ CHÍ MINH

1. Thực trạng mức độ ô nhiễm không khí ở TP.HCM hiện nay

Theo các báo cáo gần đây từ IQAir và các trạm quan trắc môi trường, chỉ số chất lượng không khí (AQI) tại TP.HCM thường dao động ở mức trung bình đến kém, đặc biệt vào các tháng cuối năm và đầu mùa khô. Vào ngày 24/1/2025, TP.HCM được ghi nhận có mức độ ô nhiễm không khí tệ thứ hai thế giới, với chỉ số AQI đạt 225, tương ứng mức màu tím – mức rất xấu, gây nguy hại nghiêm trọng cho sức khỏe. Nồng độ bụi mịn PM2.5, một trong những chất ô nhiễm chính, thường vượt 3-4 lần tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đạt mức trung bình khoảng 15.9 µg/m³ vào tháng 11/2024, cao gấp 3.2 lần ngưỡng an toàn (5 µg/m³).

Các khu vực như quận Bình Thạnh, Cát Lái, An Phú và ngã tư Lê Đại Hành là những điểm nóng ô nhiễm, nơi nồng độ bụi mịn PM2.5 có thể vượt ngưỡng quy định tới 3.77 lần. Bên cạnh đó, các chất gây ô nhiễm khác như PM10, NO2 (nitơ dioxit), SO2 (lưu huỳnh dioxit), CO (carbon monoxide) và O3 (ozone) cũng góp phần làm suy giảm chất lượng không khí. Sáng sớm và ban đêm là thời điểm ô nhiễm đạt đỉnh, khi sương mù dày đặc kết hợp với bụi lơ lửng tạo nên hiện tượng mù khô, làm giảm tầm nhìn và gây khó khăn cho người dân.

Theo thống kê, TP.HCM đứng thứ hai Đông Nam Á về mức độ ô nhiễm không khí, chỉ sau Jakarta (Indonesia), và xếp thứ 12 trong danh sách các thành phố ô nhiễm nhất thế giới. Hàng năm, ô nhiễm không khí tại TP.HCM gây ra khoảng 1.400 ca tử vong liên quan đến các bệnh lý hô hấp, nhồi máu cơ tim và ung thư phổi, đồng thời gây thiệt hại kinh tế ước tính lên đến 3.3 tỷ USD.

>Tham khảo các bài viết liên quan: Mùa mưa tại TPHCM bắt đầu vào tháng mấy? 

2. Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí ở TPHCM

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ ô nhiễm không khí tại TP.HCM

Giao thông vận tải

Giao thông là nguồn gây ô nhiễm không khí lớn nhất tại TP.HCM. Với hơn 7.5 triệu xe máy và 700.000 ô tô lưu thông hàng ngày, lượng khí thải từ các phương tiện này thải ra một khối lượng lớn bụi mịn PM2.5, PM10, NO2 và CO. Các khu vực giao thông đông đúc như ngã tư Cát Lái, Huỳnh Tấn Phát – Nguyễn Văn Linh hay An Sương thường ghi nhận chỉ số ô nhiễm vượt quy chuẩn, với hơn 50% bụi lơ lửng và 94% mức ồn vượt ngưỡng cho phép. Xe máy, đặc biệt là những phương tiện không đạt tiêu chuẩn khí thải, là nguyên nhân chính làm gia tăng các chất ô nhiễm.

Hoạt động công nghiệp và xây dựng

TP.HCM là trung tâm công nghiệp với hơn 1.000 nhà máy, khu công nghiệp và cơ sở sản xuất. Các nhà máy này thải ra lượng lớn khí độc hại như SO2, CO2 và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs). Hoạt động xây dựng, đặc biệt ở các khu đô thị mới, cũng góp phần làm tăng bụi mịn PM2.5 và PM10. Các công trình xây dựng không có biện pháp kiểm soát bụi hiệu quả, như phủ bạt hoặc tưới nước, làm bụi lan tỏa ra môi trường xung quanh.

Điều kiện thời tiết và khí hậu

Thời tiết tại TP.HCM, đặc biệt vào mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4), làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm. Độ ẩm cao kết hợp với bụi lơ lửng tạo thành sương mù dày đặc, làm giảm khả năng khuếch tán các chất ô nhiễm. Hiện tượng mù khô, thường xuất hiện vào sáng sớm, là kết quả của sự kết hợp giữa bụi mịn và hơi nước trong không khí. Thiếu mưa trong mùa khô khiến bụi và chất ô nhiễm không được rửa trôi, dẫn đến nồng độ ô nhiễm tăng cao.

Ô nhiễm không khí trong nhà

Không chỉ không khí ngoài trời, ô nhiễm không khí trong nhà tại TP.HCM cũng đáng lo ngại. Các nguồn gây ô nhiễm trong nhà bao gồm khí từ nhiên liệu nấu ăn (như than, củi), khói thuốc lá, hóa chất từ sản phẩm tẩy rửa và bụi mịn xâm nhập từ bên ngoài qua cửa sổ, cửa ra vào. Ô nhiễm không khí trong nhà có thể nguy hiểm tương đương ngoài trời nếu không có hệ thống thông gió hợp lý hoặc thiết bị lọc không khí.

Xem thêm: Khám phá 9 quán cafe board game TPHCM được yêu thích nhất

3. Tác động của mức độ ô nhiễm không khí đến sức khỏe và môi trường

Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng

Bụi mịn PM2.5, với kích thước nhỏ hơn 2.5 micromet, là mối đe dọa lớn nhất vì có thể xâm nhập sâu vào phổi và máu, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), nhồi máu cơ tim và ung thư phổi. Theo WHO, bụi mịn PM2.5 là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến ô nhiễm không khí. Trẻ em, người già và những người có bệnh nền về hô hấp là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Các triệu chứng phổ biến bao gồm khó thở, ho, thở khò khè và kích ứng mắt.

Tác động đến môi trường

Ô nhiễm không khí tại TP.HCM góp phần gây ra các vấn đề môi trường nghiêm trọng như hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ozone, biến đổi khí hậu và mưa axit. Những hiện tượng này không chỉ ảnh hưởng đến TP.HCM mà còn tác động đến toàn khu vực Đông Nam Á. Ngoài ra, ô nhiễm không khí làm giảm tầm nhìn, ảnh hưởng đến giao thông và du lịch, đồng thời gây thiệt hại cho hệ sinh thái tự nhiên.

4. Giải pháp giảm thiểu mức độ ô nhiễm không khí tại TP.HCM

Hành động từ phía chính quyền

Để kiểm soát ô nhiễm không khí, Ủy ban Nhân dân TP.HCM đã triển khai nhiều biện pháp, bao gồm:

• Tăng cường quan trắc môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường được yêu cầu theo dõi liên tục chất lượng không khí, cảnh báo kịp thời các khu vực có chỉ số AQI vượt ngưỡng. Các trạm quan trắc tự động được kết nối để giám sát khí thải từ các nhà máy.

• Kiểm soát khí thải giao thông: Sở Giao thông Vận tải đẩy mạnh các dự án giao thông công cộng, khuyến khích sử dụng xe buýt, tàu điện ngầm và xe đạp để giảm lượng phương tiện cá nhân. Quy định kiểm tra khí thải định kỳ cho xe máy và ô tô cũng đang được xem xét.

• Quản lý khí thải công nghiệp: Các nhà máy, xí nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về xử lý khí thải theo Nghị định số 53/2020/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và khí thải. Các cơ sở vi phạm sẽ bị xử phạt nghiêm khắc.

Giải pháp cho người dân

Người dân TP.HCM có thể góp phần giảm thiểu ô nhiễm không khí thông qua các hành động sau:

• Sử dụng khẩu trang và máy lọc không khí: Đeo khẩu trang N95 khi ra ngoài và sử dụng máy lọc không khí với bộ lọc HEPA trong nhà giúp giảm tiếp xúc với bụi mịn và chất độc hại.

• Hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân: Chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng, xe đạp hoặc đi bộ để giảm lượng khí thải. Các chương trình chia sẻ xe (carpooling) cũng là giải pháp hiệu quả.

• Theo dõi chỉ số AQI: Sử dụng các ứng dụng như AirVisual hoặc AQICN để cập nhật chất lượng không khí theo thời gian thực, từ đó điều chỉnh các hoạt động ngoài trời.

• Bảo vệ sức khỏe: Uống đủ nước, ăn thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như táo, lê và rau bina để hỗ trợ sức khỏe phổi. Hạn chế ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm khi ô nhiễm đạt đỉnh.

Ứng dụng công nghệ và đổi mới

• Máy lọc không khí: Các thiết bị lọc không khí hiện đại với bộ lọc HEPA hoặc than hoạt tính có thể loại bỏ đến 99.97% bụi mịn và chất ô nhiễm trong nhà.

• Công nghệ giám sát: Các cảm biến chất lượng không khí như GAIA hoặc thiết bị của IQAir giúp người dân và cơ quan chức năng theo dõi ô nhiễm theo thời gian thực.

• Năng lượng tái tạo: Khuyến khích sử dụng năng lượng mặt trời, gió để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, từ đó giảm lượng khí thải từ các nhà máy.

Mức độ ô nhiễm không khí ở TP.HCM hiện nay đang ở mức báo động, với nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất ô nhiễm khác vượt xa ngưỡng an toàn, gây ra nhiều rủi ro cho sức khỏe và môi trường. Nguyên nhân chính đến từ giao thông, công nghiệp, xây dựng và điều kiện thời tiết bất lợi. Để cải thiện tình hình, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân thông qua các biện pháp như tăng cường quan trắc, kiểm soát khí thải, sử dụng công nghệ lọc không khí và thay đổi thói quen sinh hoạt. Mỗi cá nhân đều có thể góp phần tạo nên một TP.HCM xanh, sạch hơn bằng những hành động nhỏ nhưng thiết thực. Hãy cùng hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe và môi trường sống của chính chúng ta!