ACC HỒ CHÍ MINH

Bài tập tình huống về thu hồi đất luôn là nội dung được sinh viên luật, cán bộ địa chính, người dân và luật sư quan tâm nhất bởi thu hồi đất hiện chiếm tỷ lệ lớn trong các khiếu nại hành chính và tranh chấp tại Tòa án. Cùng ACC HCM tìm hiểu ngay 3 tình huống điển hình nhất nhé!

1. Tình huống 1: Thu hồi đất để thực hiện dự án khu đô thị mới

Đây là dạng thu hồi phổ biến nhất hiện nay, chiếm khoảng 70% các trường hợp thu hồi đất nông nghiệp.

Tình huống:

Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương ban hành Quyết định thu hồi 5 ha đất nông nghiệp của 50 hộ dân tại xã An Tây, thành phố Tân Uyên để thực hiện dự án Khu đô thị mới VSIP 4 (dự án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào danh mục dự án quan trọng quốc gia). Các hộ dân không đồng ý với phương án bồi thường (chỉ hỗ trợ bằng đất dịch vụ 20% diện tích thu hồi và tiền mặt theo bảng giá đất nông nghiệp). Một số hộ khởi kiện yêu cầu hủy Quyết định thu hồi đất.

Lời giải:

Căn cứ Điều 79 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng phải thuộc một trong các trường hợp được liệt kê cụ thể. Dự án khu đô thị mới kết hợp công nghiệp nếu được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì thuộc trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Tuy nhiên, bồi thường phải đảm bảo theo Điều 90 và Điều 91 Luật Đất đai năm 2024:

• Bồi thường bằng đất cùng mục đích hoặc tiền theo giá đất cụ thể do Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định tại thời điểm thu hồi (không phải bảng giá đất hàng năm).
• Hỗ trợ tái định cư, ổn định đời sống, sản xuất ít nhất 6 tháng đến 24 tháng tùy trường hợp.

Do phương án bồi thường chỉ theo bảng giá đất cũ và hỗ trợ thấp nên có dấu hiệu vi phạm.

Quy trình giải quyết:

• Bước 1: Các hộ dân khiếu nại lần đầu đến Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương (Điều 204 Luật Đất đai năm 2024).
• Bước 2: Nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu, khiếu nại lần hai đến Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc khởi kiện hành chính tại Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương.
• Bước 3: Tòa án có thể hủy một phần Quyết định thu hồi nếu phương án bồi thường không đúng quy định, buộc lập lại phương án bồi thường theo giá đất cụ thể tại thời điểm quyết định thu hồi.
• Bước 4: Nếu bản án có hiệu lực, người dân được bồi thường bổ sung chênh lệch và hỗ trợ thêm.

2. Tình huống 2: Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai (sử dụng sai mục đích kéo dài)

Đây là dạng thu hồi “đau đầu” nhất ở khu vực đô thị khi người dân tự chuyển đất nông nghiệp sang kinh doanh mà không xin phép.

Tình huống:

Ông Trần Văn B được Nhà nước cho thuê 800 m² đất nông nghiệp tại huyện Hóc Môn, Thành phố Hồ Chí Minh từ năm 2005 (hợp đồng thuê 50 năm). Từ năm 2015, ông B tự san lấp, xây dựng nhà xưởng cho thuê mà không xin chuyển mục đích sử dụng đất. Năm 2025, Ủy ban nhân dân huyện Hóc Môn ban hành Quyết định thu hồi đất do vi phạm nghiêm trọng pháp luật đất đai và không bồi thường tài sản trên đất. Ông B khởi kiện yêu cầu hủy Quyết định thu hồi.

Lời giải:

Căn cứ khoản 1 Điều 82 Luật Đất đai năm 2024, Nhà nước thu hồi đất không bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất trong trường hợp sử dụng đất sai mục đích, vi phạm nghiêm trọng và đã bị xử phạt vi phạm hành chính nhưng không khắc phục.

Ông B đã bị xử phạt vi phạm hành chính năm 2020 và 2023 nhưng vẫn tiếp tục vi phạm → đủ cơ sở thu hồi không bồi thường.

Quy trình giải quyết:

• Bước 1: Ông B khởi kiện hành chính tại Tòa án nhân dân huyện Hóc Môn hoặc Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (tùy thẩm quyền).
• Bước 2: Tòa án xem xét hồ sơ xử phạt vi phạm hành chính trước đó và biên bản kiểm tra hiện trạng. Nếu đúng trình tự, Tòa bác yêu cầu của ông B.
• Bước 3: Ông B buộc phải tháo dỡ công trình, bàn giao đất sạch cho Nhà nước trong thời hạn 30–90 ngày.
• Bước 4: Nếu không tự nguyện, Ủy ban nhân dân huyện tổ chức cưỡng chế thu hồi theo Điều 83 Luật Đất đai năm 2024.

>>>> Xem thêm tại đây: Bài tập tình huống về tranh chấp đất đai (Giải chi tiết)

Xem thêm: Bài tập xác định hình thức sử dụng đất

3. Tình huống 3: Thu hồi đất để thực hiện dự án treo (quy hoạch treo quá 3 năm)

Đây là trường hợp người dân “kêu cứu” nhiều nhất năm 2025 khi nhiều dự án quy hoạch không thực hiện.

Tình huống:

Năm 2018, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai công bố quy hoạch thu hồi 10 ha đất ở của 80 hộ dân tại xã Long Hưng, thành phố Biên Hòa để làm khu hành chính mới. Đến năm 2025, dự án vẫn chưa được triển khai (quy hoạch treo hơn 7 năm). Các hộ dân yêu cầu hủy quy hoạch và được tiếp tục sử dụng đất ổn định. Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án nhưng người dân không đồng ý nhận bồi thường.

Lời giải:

Căn cứ Điều 68 Luật Đất đai năm 2024: Nếu quy hoạch sử dụng đất đã công bố mà quá 3 năm không có quyết định thu hồi đất hoặc không được phép chuyển mục đích sử dụng đất thì cơ quan nhà nước phải điều chỉnh, hủy bỏ và công bố điều chỉnh, hủy bỏ việc thu hồi đất hoặc chuyển mục đích.

Do quy hoạch treo quá 3 năm → người dân có quyền yêu cầu hủy quy hoạch thu hồi đất và được tiếp tục sử dụng đất như trước.

Quy trình giải quyết:

• Bước 1: Các hộ dân gửi đơn yêu cầu hủy quy hoạch thu hồi đất đến Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai.
• Bước 2: Ủy ban nhân dân tỉnh phải điều chỉnh hoặc hủy bỏ quy hoạch thu hồi đất trong thời hạn 30 ngày.
• Bước 3: Nếu không thực hiện, người dân khởi kiện hành chính yêu cầu hủy Quyết định thu hồi đất (nếu đã ban hành).
• Bước 4: Sau khi hủy quy hoạch, người dân được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc tiếp tục sử dụng ổn định mà không bị hạn chế.

>>>> Xem thêm tại đây: Bài tập tình huống về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Xem thêm: Bài tập về giao dịch đặt cọc (Có lời giải)

4. Câu hỏi thường gặp

Dự án khu đô thị thương mại có thuộc trường hợp thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng không?

Không, trừ khi được Thủ tướng Chính phủ hoặc Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phê duyệt đặc biệt (Điều 79 Luật Đất đai năm 2024).

Thời hạn cưỡng chế thu hồi đất là bao lâu sau khi quyết định thu hồi có hiệu lực?

Không quá 90 ngày kể từ ngày quyết định có hiệu lực (Điều 83 Luật Đất đai năm 2024).

Người bị thu hồi đất có được khiếu nại nhiều lần không?

Được khiếu nại lần đầu, lần hai, sau đó khởi kiện hành chính tại Tòa án (Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Đất đai năm 2024).

Bài tập tình huống về thu hồi đất không chỉ giúp hiểu rõ quy định mới mà còn là công cụ thực tiễn để bảo vệ quyền lợi chính đáng. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan đến thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, quy hoạch treo, cưỡng chế… hãy liên hệ ngay ACC HCM hôm nay để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý toàn diện!