ACC HỒ CHÍ MINH

Kiểm tra hình ảnh có bản quyền hay không là bước then chốt giúp cá nhân và doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý khi khai thác nội dung trực quan trong hoạt động tiếp thị số. Việc sử dụng hình ảnh trái phép có thể dẫn đến khiếu nại, xử phạt hành chính hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi, bổ sung 2009, 2019, 2022). Trong bài viết này, ACC HCM sẽ hướng dẫn bạn các phương pháp kiểm tra nhanh chóng và hiệu quả nhất.

1. Bản quyền hình ảnh là gì và nguyên tắc xác lập quyền tác giả?

1.1. Khái niệm tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng theo Luật Sở hữu trí tuệ

Tác phẩm nhiếp ảnh, tác phẩm mỹ thuật ứng dụng thuộc nhóm tác phẩm được pháp luật về quyền tác giả bảo hộ nếu đáp ứng điều kiện bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ. Theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ, tác phẩm nhiếp ảnh và tác phẩm mỹ thuật ứng dụng là những loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả.

Để được bảo hộ, tác phẩm phải do tác giả trực tiếp sáng tạo bằng lao động trí tuệ của mình và được thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định theo quy định của pháp luật.

1.2. Nguyên tắc bảo hộ tự động: Hình ảnh không cần đăng ký vẫn có bản quyền

Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào việc tác giả hoặc chủ sở hữu có đăng ký quyền tác giả hay không.

Do đó, việc một hình ảnh không có thông tin đăng ký tại cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả không đồng nghĩa với việc hình ảnh đó được tự do sử dụng. Khi khai thác hình ảnh của người khác, cần xác định chủ thể quyền và căn cứ cho phép sử dụng trước khi sao chép, đăng tải hoặc sử dụng cho mục đích thương mại.

1.3. Phân biệt Quyền nhân thân và Quyền tài sản đối với tác phẩm hình ảnh

Theo Điều 18, Điều 19 và Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản.

• Quyền nhân thân: bao gồm quyền đặt tên, đứng tên, công bố tác phẩm và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm theo phạm vi pháp luật quy định.
• Quyền tài sản: bao gồm quyền làm tác phẩm phái sinh, sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng cùng các quyền khác theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ.
• Quyền sử dụng hình ảnh: việc sử dụng, sao chép, chỉnh sửa hoặc đưa hình ảnh lên môi trường Internet cần căn cứ vào quyền mà tác giả hoặc chủ sở hữu được pháp luật bảo hộ và phạm vi cấp phép cụ thể.

>>> Đọc thêm: Vắng mặt vợ chồng có làm được sổ đỏ không? Giải đáp chi tiết

2. Cách kiểm tra hình ảnh có bản quyền hay không nhanh và chuẩn xác nhất

Cách 1: Tìm kiếm hình ảnh ngược trên Google Hình ảnh

Sử dụng tính năng tìm kiếm bằng hình ảnh của Google để xác định những website đã đăng tải hình ảnh, nguồn xuất hiện sớm và thông tin liên quan đến tác giả hoặc chủ sở hữu. Kết quả tìm kiếm giúp xác định nguồn tham khảo nhưng không phải là căn cứ duy nhất để kết luận một hình ảnh được phép sử dụng. Người dùng vẫn cần kiểm tra điều kiện cấp phép tại nguồn gốc.

Cách 2: Sử dụng công cụ TinEye để kiểm tra nguồn và các phiên bản hình ảnh

TinEye có thể hỗ trợ tìm kiếm các phiên bản khác nhau của cùng một hình ảnh trên Internet. Công cụ này hữu ích khi hình ảnh đã bị cắt, thay đổi kích thước hoặc chỉnh sửa trước khi được đăng tải lại.

Cách 3: Kiểm tra dữ liệu Metadata/EXIF của tệp ảnh

Đối với tệp ảnh gốc, dữ liệu EXIF hoặc Metadata có thể chứa thông tin như thiết bị chụp, thời gian tạo tệp, phần mềm xử lý hoặc một số thông tin liên quan đến tác giả. Tuy nhiên, Metadata có thể bị xóa hoặc thay đổi trong quá trình chỉnh sửa, tải lên và chuyển đổi định dạng. Vì vậy, đây chỉ là một nguồn thông tin hỗ trợ xác minh nguồn gốc hình ảnh.

Cách 4: Tra cứu thông tin đăng ký quyền tác giả nếu có

Có thể tra cứu thông tin đăng ký quyền tác giả trên hệ thống dữ liệu của cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả để kiểm tra xem hình ảnh hoặc tác phẩm liên quan có thông tin đăng ký hay không.

Việc có hoặc không có thông tin đăng ký không phải là căn cứ duy nhất để xác định hình ảnh có được bảo hộ, bởi quyền tác giả được xác lập không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

Cách 5: Kiểm tra giấy phép tại các nền tảng cung cấp hình ảnh

Đối với hình ảnh lấy từ Shutterstock, Getty Images, Adobe Stock hoặc các nền tảng tương tự, cần kiểm tra đúng loại giấy phép được cấp. Một số giấy phép chỉ cho phép sử dụng trong phạm vi nhất định, chẳng hạn số lượng bản sao, mục đích thương mại, phương tiện quảng cáo, phạm vi lãnh thổ hoặc thời hạn sử dụng. Doanh nghiệp nên lưu lại hóa đơn, thông tin tài khoản, giấy phép và điều khoản sử dụng để chứng minh căn cứ khai thác hình ảnh khi cần thiết.

3. Hướng dẫn phân biệt các loại giấy phép bản quyền hình ảnh phổ biến

3.1. Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng và CC0

Tác phẩm thuộc phạm vi công cộng là tác phẩm không còn được bảo hộ quyền tài sản theo thời hạn pháp luật hoặc thuộc trường hợp được pháp luật xác định không còn quyền độc quyền tương ứng.

Trong khi đó, CC0 là cơ chế mà chủ thể quyền chủ động từ bỏ quyền trong phạm vi pháp luật cho phép để tạo điều kiện cho người khác sử dụng. Vì vậy, Public Domain và CC0 không hoàn toàn đồng nhất về mặt pháp lý.

3.2. Giấy phép Creative Commons (CC BY, CC NC, CC ND, CC SA)

Các giấy phép Creative Commons có nhiều loại với điều kiện sử dụng khác nhau, chẳng hạn:

• CC BY: cho phép sử dụng nhưng phải ghi nhận tác giả theo điều kiện của giấy phép;
• CC BY-NC: giới hạn việc sử dụng cho mục đích phi thương mại;
• CC BY-ND: hạn chế việc tạo tác phẩm phái sinh;
• CC BY-SA: yêu cầu tác phẩm phái sinh được chia sẻ theo cùng loại giấy phép theo điều kiện áp dụng.

Doanh nghiệp cần kiểm tra chính xác loại giấy phép trước khi sử dụng, đặc biệt khi hình ảnh được đưa vào quảng cáo, website bán hàng hoặc các sản phẩm thương mại.

3.3. Hình ảnh có bản quyền thương mại bắt buộc mua bản quyền (Commercial License)

Hình ảnh từ các kho ảnh thương mại thường được cung cấp kèm giấy phép sử dụng. Việc mua ảnh không đồng nghĩa với việc mua toàn bộ quyền tác giả đối với tác phẩm mà thông thường là được cấp quyền sử dụng theo phạm vi của giấy phép.

Do đó, trước khi khai thác, cần kiểm tra các điều khoản về mục đích sử dụng, phạm vi thương mại, số lượng sản phẩm, phương tiện quảng cáo và những trường hợp bị hạn chế.

>>> Đọc thêm: Dịch vụ đăng ký thường trú tại TPHCM

4. Hậu quả pháp lý khi sử dụng hình ảnh có bản quyền trái phép

4.1. Mức xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định xử phạt lĩnh vực sở hữu trí tuệ

Từ ngày 15/02/2026, việc xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan được thực hiện theo Nghị định 341/2025/NĐ-CP. Nghị định này thay thế cơ chế xử phạt theo Nghị định 131/2013/NĐ-CP và quy định mức phạt dựa trên tính chất, mức độ vi phạm, số lợi bất hợp pháp, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm trong từng trường hợp.

Đối với hành vi sao chép tác phẩm không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả, Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định các mức phạt khác nhau tùy trường hợp. Riêng hành vi sao chép tác phẩm mỹ thuật khi không xác định được số lợi bất hợp pháp, thiệt hại hoặc giá trị hàng hóa vi phạm có thể bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng; tổ chức có thể chịu mức phạt gấp 02 lần cá nhân đối với cùng hành vi theo nguyên tắc tại Điều 5 của Nghị định.

Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc gỡ bỏ, xóa bản gốc hoặc bản sao vi phạm trên môi trường mạng và Internet, đồng thời buộc trả lại số lợi bất hợp pháp nếu có.

4.2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự cho chủ sở hữu bản quyền

Chủ thể quyền có thể yêu cầu người xâm phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính, thực hiện các biện pháp khắc phục và bồi thường thiệt hại theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.

Trường hợp tranh chấp không được giải quyết bằng thương lượng hoặc phương thức phù hợp khác, chủ thể quyền có thể yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết và xem xét các yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

4.3. Nguy cơ bị khóa tên miền, mất fanpage, gỡ tài khoản quảng cáo vĩnh viễn

Ngoài trách nhiệm theo pháp luật, nền tảng mạng xã hội, website hoặc hệ thống quảng cáo có thể áp dụng các biện pháp xử lý nội dung khi nhận được thông báo hoặc khi xác định có hành vi vi phạm quyền tác giả theo cơ chế của nền tảng.

Do đó, việc sử dụng hình ảnh không có căn cứ cấp phép có thể ảnh hưởng đến hoạt động quảng cáo, kinh doanh và uy tín của cá nhân, doanh nghiệp.

5. So sánh Sử dụng ảnh tải tự do trên Google và Mua ảnh có bản quyền thương mại

6. Cẩm nang 4 bước sử dụng hình ảnh hợp pháp và an toàn cho doanh nghiệp

Bước 1: Tra cứu nguồn gốc xuất xứ của hình ảnh

Xác định website, nền tảng, tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả của hình ảnh trước khi đưa vào website, fanpage, quảng cáo hoặc sản phẩm.

Bước 2: Kiểm tra phạm vi cấp phép sử dụng

Xác định hình ảnh có được phép sử dụng cho mục đích thương mại hay không, có giới hạn về chỉnh sửa, sao chép, phân phối, thời hạn hoặc phạm vi sử dụng hay không.

Bước 3: Ghi tên tác giả, nguồn và thông tin cấp phép khi được yêu cầu

Nếu giấy phép yêu cầu ghi nhận tác giả hoặc nguồn gốc tác phẩm, doanh nghiệp cần thực hiện đúng nội dung và hình thức được quy định trong giấy phép.

Việc ghi nguồn nên được thực hiện đầy đủ nhưng cần lưu ý rằng chỉ ghi nguồn không mặc nhiên thay thế cho giấy phép hoặc sự đồng ý của chủ thể quyền trong trường hợp pháp luật hoặc điều kiện cấp phép yêu cầu phải được cho phép sử dụng.

Bước 4: Lưu trữ chứng từ và tài liệu chứng minh quyền sử dụng

Doanh nghiệp nên lưu hóa đơn mua ảnh, giấy phép, email trao đổi, hợp đồng, thông tin tài khoản hoặc tài liệu khác chứng minh nguồn gốc và phạm vi quyền sử dụng hình ảnh.

Đây là cơ sở quan trọng để giải trình khi phát sinh yêu cầu xác minh hoặc tranh chấp liên quan đến quyền tác giả.

7. Dịch vụ tư vấn đăng ký bản quyền tác giả, rà soát pháp lý truyền thông và giải quyết tranh chấp trọn gói tại ACC HCM

ACC HCM cung cấp giải pháp pháp lý toàn diện về sở hữu trí tuệ, giúp doanh nghiệp và cá nhân tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ quyền lợi tối đa trong hoạt động truyền thông và kinh doanh trực tuyến. Các dịch vụ nổi bật bao gồm:

• Tư vấn pháp lý chuyên sâu về quyền tác giả: Đánh giá khả năng bảo hộ của tác phẩm, tư vấn các hình thức cấp phép sử dụng và chiến lược khai thác thương mại an toàn.
• Soạn thảo hồ sơ và hỗ trợ đăng ký quyền tác giả: Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, giấy tờ liên quan và thực hiện thủ tục đăng ký quyền tác giả theo quy định.
• Rà soát pháp lý nội dung truyền thông: Thẩm định toàn bộ kho hình ảnh, tài liệu tiếp thị, website và chiến dịch quảng cáo nhằm loại bỏ mọi nguy cơ xâm phạm bản quyền trước khi xuất bản.
• Hỗ trợ giải quyết tranh chấp trọn gói: Đại diện thương lượng, gửi thư cảnh báo vi phạm, xử lý đơn khiếu nại và bảo vệ quyền lợi hợp pháp tại Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền.

8. Câu hỏi thường gặp

Lấy hình ảnh trên mạng về dùng nhưng có ghi rõ “Nguồn: Sưu tầm” hoặc để link nguồn thì có bị coi là vi phạm bản quyền không?

Việc ghi nguồn không đồng nghĩa với việc đã được phép sử dụng hình ảnh. Nếu hình ảnh thuộc quyền tác giả của người khác và việc sử dụng thuộc phạm vi phải được chủ thể quyền cho phép nhưng chưa có sự cho phép hoặc giấy phép phù hợp thì vẫn có thể phát sinh hành vi xâm phạm quyền tác giả.

Chỉnh sửa ảnh (thay đổi màu sắc, ghép thêm chữ, cắt cúp) thì có thoát bản quyền được không?

Việc chỉnh sửa, cắt cúp hoặc ghép thêm nội dung không đương nhiên làm mất quyền tác giả đối với hình ảnh gốc. Nếu việc sử dụng hoặc tạo tác phẩm phái sinh thuộc trường hợp phải được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép thì cần có căn cứ sử dụng hợp pháp tương ứng.

Doanh nghiệp bị chủ sở hữu nước ngoài gửi công văn khiếu nại bản quyền hình ảnh thì nên xử lý thế nào?

Doanh nghiệp nên kiểm tra nguồn gốc hình ảnh, giấy phép sử dụng, chủ thể gửi yêu cầu và nội dung khiếu nại trước khi đưa ra phương án xử lý. Trường hợp có tranh chấp hoặc yêu cầu bồi thường, doanh nghiệp có thể sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý về sở hữu trí tuệ để đánh giá hồ sơ và hỗ trợ thương lượng, giải quyết vụ việc.

Kiểm tra hình ảnh có bản quyền hay không là chìa khóa để bảo vệ bản thân khỏi những rủi ro pháp lý không đáng có, đặc biệt trong bối cảnh nội dung số phát triển mạnh mẽ. Việc tuân thủ các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ không chỉ giúp bạn sáng tạo tự do mà còn xây dựng uy tín lâu dài. Nếu gặp khó khăn trong quá trình kiểm tra hoặc cần tư vấn chuyên sâu, hãy liên hệ ACC HCM ngay hôm nay để nhận hỗ trợ chuyên nghiệp từ đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm.