Mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền đang trở thành xu hướng được nhiều người quan tâm khi muốn sở hữu nhà ở giá rẻ mà không đáp ứng đủ điều kiện trực tiếp mua bán. Tuy nhiên, hình thức này tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý mà người mua cần đặc biệt lưu ý. Hiểu rõ bản chất và các rủi ro của thủ tục này là vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi của bạn, cùng ACC HCM tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Mua nhà ở xã hội thông qua hợp đồng ủy quyền có rủi ro gì?
Việc mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền thực chất là một thỏa thuận dân sự, trong đó người có quyền mua nhà ở xã hội (bên ủy quyền) cho phép người khác (bên nhận ủy quyền) thay mặt mình thực hiện các giao dịch liên quan đến việc mua bán, nhận bàn giao và quản lý căn hộ. Mặc dù được nhiều người lựa chọn để "lách" các điều kiện khắt khe của pháp luật, hình thức này chứa đựng những rủi ro pháp lý đáng kể.
Rủi ro lớn nhất là hợp đồng ủy quyền không phải là hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu nhà ở. Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng ủy quyền chỉ xác lập quan hệ đại diện, trong đó bên nhận ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc theo sự chỉ định của bên ủy quyền. Điều này có nghĩa là người nhận ủy quyền (người bỏ tiền ra mua) không phải là chủ sở hữu hợp pháp của căn nhà. Mọi quyền năng của chủ sở hữu như bán, tặng cho, thế chấp, để thừa kế… vẫn thuộc về người đứng tên trên hợp đồng mua bán với chủ đầu tư.
Bên cạnh đó, rủi ro về mặt pháp lý đối với chính giao dịch mua bán nhà ở xã hội cũng rất lớn. Luật Nhà ở 2023 quy định rất chặt chẽ về đối tượng, điều kiện được mua nhà ở xã hội. Việc mua bán nhà ở xã hội trong thời gian tối thiểu 5 năm kể từ khi thanh toán hết tiền là không được phép chuyển nhượng dưới mọi hình thức, kể cả thông qua hợp đồng ủy quyền. Nếu bị phát hiện, giao dịch có thể bị tuyên vô hiệu, người mua có nguy cơ mất trắng số tiền đã thanh toán.
2. Các rủi ro pháp lý cụ thể khi sử dụng hợp đồng ủy quyền
Khi thực hiện mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền, người mua phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý cụ thể, có thể kể đến như:
- Rủi ro về quyền sở hữu: Người nhận ủy quyền không có quyền sở hữu hợp pháp đối với căn nhà. Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở (sổ hồng) sẽ đứng tên người được cấp phép mua nhà ở xã hội, không phải người bỏ tiền ra. Điều này dẫn đến việc người mua không thể thực hiện các giao dịch dân sự khác với căn nhà như bán, cho thuê lại, thế chấp vay vốn ngân hàng một cách hợp pháp.
- Rủi ro bên ủy quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng: Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, bên ủy quyền có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng ủy quyền bất cứ lúc nào, miễn là phải bồi thường thiệt hại nếu có. Nếu người đứng tên mua nhà đổi ý, họ có thể chấm dứt hợp đồng, khiến người mua (bên nhận ủy quyền) mất toàn bộ số tiền đã bỏ ra mà không có cơ sở pháp lý vững chắc để đòi lại quyền lợi.
- Rủi ro bên ủy quyền gặp sự cố: Trong trường hợp người đứng tên mua nhà qua đời, bị mất năng lực hành vi dân sự, hoặc bị phá sản, hợp đồng ủy quyền sẽ chấm dứt theo quy định của pháp luật. Lúc này, việc giải quyết quyền lợi của người mua sẽ vô cùng phức tạp, phụ thuộc vào quyền thừa kế của những người thân trong gia đình bên ủy quyền, gây ra tranh chấp kéo dài.
- Rủi ro giao dịch bị vô hiệu: Như đã đề cập, Luật Nhà ở 2023 nghiêm cấm việc chuyển nhượng nhà ở xã hội trong thời hạn 5 năm đầu. Việc sử dụng hợp đồng ủy quyền để chuyển nhượng quyền mua là hành vi trái pháp luật, do đó, hợp đồng ủy quyền này có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Hậu quả là các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, nhưng việc hoàn trả này thường rất khó khăn nếu chủ đầu tư hoặc bên ủy quyền không hợp tác.
Xem thêm: Hộ gia đình có nhiều người thì ai đứng tên mua nhà ở xã hội?
3. Điều kiện và thủ tục mua nhà ở xã hội hợp pháp
Để tránh những rủi ro trên, người mua cần nắm rõ các điều kiện và thực hiện đúng thủ tục mua nhà ở xã hội theo quy định của pháp luật. Việc mua bán phải được thực hiện trực tiếp giữa người có nhu cầu và chủ đầu tư, không thông qua bất kỳ hình thức ủy quyền nào.
Điều kiện để được mua nhà ở xã hội:
- Về đối tượng: Người mua phải thuộc một trong các đối tượng quy định tại Luật Nhà ở 2023 như người có công với cách mạng, người thu nhập thấp tại khu vực đô thị, công nhân tại khu công nghiệp, cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang nhân dân…
- Về điều kiện nhà ở: Người mua chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú, hoặc có nhà ở nhưng diện tích bình quân đầu người thấp hơn mức quy định của Chính phủ.
- Về điều kiện thu nhập: Người mua phải thuộc diện không phải nộp thuế thu nhập thường xuyên theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập cá nhân (đối với người thu nhập thấp) hoặc có mức thu nhập không vượt quá mức quy định (đối với các đối tượng khác).
Thủ tục mua nhà ở xã hội được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ đăng ký mua nhà ở xã hội
Người mua cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ theo quy định, bao gồm: đơn đăng ký mua nhà ở xã hội (theo mẫu), giấy tờ chứng minh đối tượng (quyết định hưởng chính sách, hợp đồng lao động, xác nhận của cơ quan, đơn vị…), giấy tờ chứng minh điều kiện nhà ở (xác nhận của UBND phường/xã về tình trạng nhà ở), giấy tờ chứng minh điều kiện thu nhập (xác nhận của cơ quan thuế hoặc cơ quan, đơn vị nơi công tác). Hồ sơ này được nộp cho chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội.
Bước 2: Chủ đầu tư tiếp nhận và kiểm tra hồ sơ
Sau khi nhận được hồ sơ, chủ đầu tư có trách nhiệm kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ. Trong thời hạn quy định, chủ đầu tư phải thông báo bằng văn bản cho người đăng ký về việc hồ sơ hợp lệ hoặc yêu cầu bổ sung nếu hồ sơ chưa đầy đủ. Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo người mua đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định của Luật Nhà ở 2023.
Bước 3: Xét duyệt và công bố danh sách đủ điều kiện mua nhà
Chủ đầu tư tổ chức xét duyệt hồ sơ và lập danh sách những người đủ điều kiện mua nhà ở xã hội. Danh sách này phải được niêm yết công khai tại trụ sở chủ đầu tư và gửi đến UBND cấp xã nơi có dự án để lấy ý kiến trong thời gian quy định. Sau khi hết thời gian niêm yết, chủ đầu tư sẽ chốt danh sách cuối cùng và thông báo cho người mua.
Bước 4: Ký hợp đồng mua bán nhà ở xã hội
Sau khi được xác nhận đủ điều kiện, người mua và chủ đầu tư sẽ tiến hành ký hợp đồng mua bán nhà ở xã hội. Hợp đồng này phải được lập thành văn bản theo mẫu quy định, có thể được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của pháp luật. Nội dung hợp đồng phải đảm bảo đầy đủ các điều khoản về giá bán, phương thức thanh toán, thời gian bàn giao nhà, quyền và nghĩa vụ của các bên.
Bước 5: Thanh toán và nhận bàn giao nhà
Người mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền mua nhà theo tiến độ đã thỏa thuận trong hợp đồng. Chủ đầu tư có trách nhiệm bàn giao nhà đúng tiến độ và thực hiện các thủ tục để cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở cho người mua sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
Xem thêm: Rủi ro khi mua nhà ở xã hội sai đối tượng
4. So sánh giữa mua trực tiếp và mua qua hợp đồng ủy quyền
Việc so sánh giữa hai hình thức mua nhà ở xã hội sẽ giúp người đọc có cái nhìn rõ ràng hơn về những lợi ích và rủi ro khi lựa chọn mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền so với việc mua trực tiếp.
Tính pháp lý Tuân thủ đúng quy định của Luật Nhà ở 2023, giao dịch hợp pháp, được pháp luật bảo vệ. Là một thỏa thuận dân sự, không được pháp luật công nhận là giao dịch chuyển nhượng nhà ở xã hội, có nguy cơ bị vô hiệu.
Quyền sở hữu Người mua là chủ sở hữu hợp pháp, đứng tên trên hợp đồng mua bán và Giấy chứng nhận. Người bỏ tiền ra không phải là chủ sở hữu, không có tên trên các giấy tờ pháp lý của căn nhà.
Rủi ro Rủi ro thấp, chủ yếu là rủi ro từ phía chủ đầu tư (chậm tiến độ, chất lượng…). Rủi ro rất cao, bao gồm rủi ro bên ủy quyền đổi ý, gặp sự cố, hoặc giao dịch bị tuyên vô hiệu.
Chi phí Chi phí mua nhà theo giá niêm yết của chủ đầu tư, các khoản thuế, phí theo quy định. Ngoài chi phí mua nhà, người mua còn phải trả thêm một khoản tiền chênh lệch cho người đứng tên mua hộ.
Khả năng chuyển nhượng Được phép chuyển nhượng sau thời hạn tối thiểu 5 năm kể từ khi thanh toán đủ tiền theo quy định. Không có quyền chuyển nhượng vì không phải là chủ sở hữu. Mọi giao dịch phải thông qua người đứng tên.
Rõ ràng, việc mua trực tiếp mang lại sự an toàn và đảm bảo quyền lợi tuyệt đối cho người mua. Ngược lại, mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền tiềm ẩn quá nhiều rủi ro pháp lý mà người mua khó có thể lường trước và kiểm soát được.
5. Câu hỏi thường gặp
Hợp đồng ủy quyền mua nhà ở xã hội có cần công chứng không?
Theo quy định của Luật Công chứng 2024, hợp đồng ủy quyền không bắt buộc phải công chứng, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định. Tuy nhiên, đối với việc mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền, việc công chứng là vô cùng cần thiết để tăng tính pháp lý và là căn cứ để bảo vệ quyền lợi của bên nhận ủy quyền khi có tranh chấp xảy ra. Mặc dù vậy, cần lưu ý rằng việc công chứng không làm thay đổi bản chất rủi ro của giao dịch này.
Nếu hợp đồng ủy quyền bị vô hiệu thì xử lý như thế nào?
Khi hợp đồng ủy quyền bị Tòa án tuyên bố vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật (chuyển nhượng nhà ở xã hội trái phép), theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, các bên có nghĩa vụ hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Tuy nhiên, bên có lỗi gây ra thiệt hại phải bồi thường. Trong trường hợp này, người nhận ủy quyền (người mua) có thể đòi lại số tiền đã thanh toán từ người ủy quyền, nhưng quá trình này thường kéo dài và phức tạp, thậm chí không thể thực hiện nếu người ủy quyền không còn khả năng tài chính.
Có cách nào để mua nhà ở xã hội hợp pháp khi chưa đủ điều kiện không?
Câu trả lời là không. Pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ về đối tượng và điều kiện được mua nhà ở xã hội. Việc cố tình vi phạm bằng cách sử dụng hợp đồng ủy quyền hoặc bất kỳ hình thức nào khác để "lách luật" đều là hành vi trái pháp luật và sẽ bị xử lý. Cách duy nhất để mua nhà ở xã hội một cách hợp pháp là đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của Luật Nhà ở 2023 và thực hiện đúng thủ tục mua bán với chủ đầu tư.
Mua nhà ở xã hội bằng hợp đồng ủy quyền là một giải pháp tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng mà người mua cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định. Thay vì tìm cách lách luật, hãy đảm bảo mình đáp ứng đủ các điều kiện và thực hiện đúng quy trình mua bán để bảo vệ quyền lợi một cách tốt nhất. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hơn về các vấn đề pháp lý liên quan đến nhà ở, đất đai, hãy liên hệ ACC HCM để được hỗ trợ bởi đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm.
Để lại một bình luận