Thu hồi đất phải thoả thuận với dân trong trường hợp nào?


trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân là một trong những vấn đề pháp lý quan trọng nhất hiện nay, bởi nó quyết định trực tiếp đến quyền lợi của người sử dụng đất và tính minh bạch của quá trình Nhà nước thu hồi đất. Việc hiểu rõ các tình huống cụ thể mà cơ quan chức năng bắt buộc phải đạt được sự đồng thuận từ người dân sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các quy định mới nhất theo pháp luật hiện hành, cùng ACC HCM làm rõ từng trường hợp cụ thể.

Thu hồi đất phải thoả thuận với dân trong trường hợp nào?
Thu hồi đất phải thoả thuận với dân trong trường hợp nào?

1. Thu hồi đất phải thoả thuận với dân trong trường hợp nào?

Theo quy định tại Luật Đất đai 2024, không phải mọi trường hợp thu hồi đất đều cần có sự đồng ý của người dân. Tuy nhiên, có một nhóm các trường hợp bắt buộc phải có sự thỏa thuận, cụ thể là khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng nhưng không thuộc các dự án do Nhà nước trực tiếp quản lý. Điều 79 Luật Đất đai 2024 quy định rõ, việc thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội chỉ được thực hiện đối với các dự án thuộc danh mục cụ thể, và trong quá trình đó, cơ quan nhà nước phải có trách nhiệm thương lượng, thỏa thuận với người sử dụng đất về giá đất bồi thường, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Cụ thể hơn, trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân xảy ra khi dự án không thuộc các trường hợp quy định tại Điều 78 (thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh) hoặc Điều 79 (thu hồi để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng do Nhà nước thực hiện). Nếu dự án do doanh nghiệp, nhà đầu tư đề xuất và được cơ quan nhà nước chấp thuận chủ trương đầu tư, thì nhà đầu tư đó phải tự thỏa thuận với người dân về việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất, không phải là cơ quan nhà nước thu hồi. Tuy nhiên, nếu dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi theo quy định tại Điều 79, thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải thực hiện việc lấy ý kiến, thỏa thuận với người dân về phương án bồi thường trước khi ban hành quyết định thu hồi.

Như vậy, có thể hiểu một cách khái quát rằng, trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân là khi Nhà nước thu hồi đất cho các dự án phát triển kinh tế – xã hội nhưng không vì mục đích quốc phòng, an ninh và không thuộc các trường hợp đặc biệt do Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ quyết định. Trong các trường hợp này, việc thỏa thuận là bắt buộc, nếu không đạt được thỏa thuận thì cơ quan nhà nước không được phép ban hành quyết định thu hồi đất.

2. Các trường hợp cụ thể phải thỏa thuận theo quy định mới

Căn cứ vào Luật Đất đai 2024, các dự án thuộc diện phải thỏa thuận với người dân trước khi thu hồi đất bao gồm các nhóm cụ thể sau:

  • Dự án xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn mới, khu thương mại, dịch vụ, du lịch, khu sản xuất, kinh doanh tập trung.
  • Dự án xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội phục vụ cộng đồng nhưng không thuộc danh mục do Nhà nước trực tiếp đầu tư.
  • Dự án chỉnh trang, tái thiết khu đô thị, khu dân cư nông thôn.
  • Dự án xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, nhà ở cho lực lượng vũ trang nhân dân.
  • Dự án sản xuất, kinh doanh khác mà pháp luật quy định phải có sự đồng thuận của người sử dụng đất.

Đối với các dự án này, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải tổ chức lấy ý kiến của người dân về các nội dung như: sự cần thiết của dự án, phạm vi thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Việc lấy ý kiến phải được thực hiện công khai, minh bạch và có biên bản ghi nhận kết quả. Nếu đa số người dân trong khu vực thu hồi không đồng ý với phương án, thì cơ quan nhà nước phải xem xét điều chỉnh phương án hoặc dừng dự án.

Xem thêm: Thủ tục tách hộ khẩu để đủ điều kiện mua nhà ở xã hội chi tiết

3. Quy trình thỏa thuận và các bước thực hiện

Khi thuộc trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân, quy trình thực hiện được pháp luật quy định chặt chẽ nhằm đảm bảo quyền lợi tối đa cho người sử dụng đất. Quy trình này bao gồm các bước cơ bản sau:

Bước 1: Thông báo và lấy ý kiến về chủ trương thu hồi đất

Cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải gửi thông báo thu hồi đất đến từng người sử dụng đất trong khu vực dự án. Thông báo này phải nêu rõ lý do thu hồi, phạm vi, diện tích đất dự kiến thu hồi, thời gian thực hiện và các chính sách bồi thường, hỗ trợ dự kiến. Sau khi thông báo, cơ quan chức năng tổ chức các buổi họp dân, lấy ý kiến trực tiếp hoặc bằng văn bản về chủ trương thu hồi. Kết quả lấy ý kiến phải được lập thành biên bản, có chữ ký của đại diện các bên liên quan.

Bước 2: Điều tra, khảo sát, đo đạc và kiểm đếm đất đai

Sau khi có sự đồng thuận về chủ trương, cơ quan chức năng tiến hành khảo sát, đo đạc, kiểm đếm hiện trạng sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất của từng hộ gia đình, cá nhân. Việc kiểm đếm phải được thực hiện công khai, có sự chứng kiến của người sử dụng đất và đại diện chính quyền địa phương. Người dân có quyền giám sát, kiểm tra và yêu cầu cung cấp thông tin về quá trình này.

Bước 3: Lập và công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Dựa trên kết quả kiểm đếm, cơ quan chức năng lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chi tiết cho từng hộ gia đình. Phương án này phải được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và các điểm sinh hoạt cộng đồng trong thời gian tối thiểu 20 ngày. Trong thời gian niêm yết, người dân có quyền góp ý kiến, khiếu nại về phương án. Cơ quan chức năng có trách nhiệm tiếp thu, giải trình và điều chỉnh phương án cho phù hợp.

Bước 4: Tổ chức đối thoại và thỏa thuận trực tiếp với từng hộ dân

Đây là bước quan trọng nhất trong trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân. Cơ quan chức năng phải tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp với từng hộ gia đân có đất bị thu hồi để thỏa thuận về giá đất bồi thường, các khoản hỗ trợ và phương án tái định cư. Nội dung thỏa thuận phải được lập thành văn bản, có chữ ký của cả hai bên. Nếu không đạt được thỏa thuận, cơ quan chức năng phải ghi nhận ý kiến và tiếp tục thương lượng. Chỉ khi đạt được sự đồng thuận của người dân thì mới được tiến hành các bước tiếp theo.

Bước 5: Ra quyết định thu hồi đất và bàn giao mặt bằng

Sau khi hoàn tất việc thỏa thuận với toàn bộ người dân trong khu vực dự án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền mới ban hành quyết định thu hồi đất. Quyết định này phải được gửi đến từng người sử dụng đất và niêm yết công khai. Người dân có trách nhiệm bàn giao mặt bằng cho cơ quan chức năng sau khi nhận đầy đủ tiền bồi thường, hỗ trợ theo phương án đã được phê duyệt.

Xem thêm: Quy định về hỗ trợ tạm cư trong thời gian chờ giao đất tái định cư

4. Quyền lợi của người dân khi thuộc diện phải thỏa thuận

Khi nằm trong trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân, người sử dụng đất có các quyền lợi quan trọng được pháp luật bảo vệ. Trước hết, người dân có quyền được biết đầy đủ, kịp thời và chính xác về dự án, về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, về phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Thứ hai, người dân có quyền tham gia góp ý kiến, tham gia đối thoại và thương lượng trực tiếp với cơ quan nhà nước về giá đất, về các chính sách hỗ trợ. Thứ ba, người dân có quyền khiếu nại, tố cáo nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình thu hồi đất.

Ngoài ra, theo Luật Đất đai 2024, người dân còn có quyền yêu cầu cơ quan chức năng cung cấp thông tin về nguồn gốc đất, về giá đất cụ thể được sử dụng để tính bồi thường, về các chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. Trong trường hợp người dân không đồng ý với phương án bồi thường, họ có quyền từ chối nhận tiền bồi thường và yêu cầu cơ quan chức năng giải quyết theo đúng quy định của pháp luật. Điều quan trọng là, nếu chưa đạt được thỏa thuận, cơ quan nhà nước không được phép cưỡng chế thu hồi đất, trừ một số trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định.

5. Câu hỏi thường gặp

Người dân có bắt buộc phải đồng ý với phương án bồi thường do Nhà nước đưa ra không?

Không. Trong trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân, người dân có quyền thương lượng, đàm phán lại với cơ quan nhà nước về giá đất, phương án bồi thường. Nếu không đạt được thỏa thuận, cơ quan nhà nước không được phép ban hành quyết định thu hồi đất. Tuy nhiên, nếu dự án thuộc diện Nhà nước thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo quy định tại Điều 78 và Điều 79 Luật Đất đai 2024, thì việc thỏa thuận chỉ mang tính tham khảo, và Nhà nước vẫn có quyền ban hành quyết định thu hồi nếu đảm bảo đúng quy trình, thủ tục.

Thời gian tối đa để cơ quan nhà nước hoàn tất việc thỏa thuận với người dân là bao lâu?

Luật Đất đai 2024 không quy định cụ thể thời gian tối đa cho toàn bộ quá trình thỏa thuận, mà quy định thời hạn cho từng giai đoạn. Cụ thể, thời gian niêm yết công khai phương án bồi thường tối thiểu là 20 ngày. Thời gian giải quyết khiếu nại về phương án bồi thường là 30 ngày kể từ ngày nhận được khiếu nại. Tuy nhiên, tổng thời gian thực hiện toàn bộ quy trình thu hồi đất thường kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm tùy thuộc vào quy mô, tính chất phức tạp của từng dự án.

Nếu người dân không đồng ý với giá bồi thường thì có quyền khởi kiện ra tòa án không?

Có. Người dân có quyền khởi kiện quyết định thu hồi đất, quyết định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ra Tòa án nhân dân theo thủ tục tố tụng hành chính. Tuy nhiên, trước khi khởi kiện, người dân phải thực hiện thủ tục khiếu nại lần đầu đến cơ quan đã ban hành quyết định. Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại lần đầu, hoặc hết thời hạn mà cơ quan chức năng không giải quyết, người dân mới có quyền khởi kiện ra tòa án. Thời hiệu khởi kiện là 01 năm kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định.

Việc nắm rõ trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân là vô cùng quan trọng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mỗi công dân. Nếu bạn đang gặp vướng mắc liên quan đến vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư, hoặc cần tư vấn chi tiết về các quy định của Luật Đất đai 2024 và Luật Kinh doanh bất động sản 2023, hãy liên hệ ACC HCM để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm hỗ trợ kịp thời. trường hợp thu hồi đất phải thỏa thuận với dân sẽ không còn là nỗi lo nếu bạn có sự đồng hành của các chuyên gia pháp lý. Hãy chủ động bảo vệ quyền lợi của mình ngay hôm nay.


    Để lại một bình luận

    Email và số điện thoại của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *