Tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật có được bảo hộ không là vấn đề pháp lý đang thu hút sự quan tâm lớn trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ. Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói hoặc đặc điểm cá nhân của người thật để tạo ra nhân vật ảo đặt ra nhiều câu hỏi về quyền sở hữu trí tuệ và quyền nhân thân. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết vấn đề này cùng ACC HCM.
1. Tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật có được bảo hộ bản quyền?
Việc tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật thường liên quan trực tiếp đến quyền nhân thân của cá nhân theo Bộ luật Dân sự 2015. Theo quy định, mỗi cá nhân có quyền đối với hình ảnh, giọng nói và các đặc điểm nhận dạng cá nhân của mình. Khi AI được sử dụng để tái tạo những yếu tố này mà không có sự đồng ý của người thật, hành vi đó có thể xâm phạm quyền nhân thân.
Đồng thời, Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 quy định tác phẩm được bảo hộ phải là sản phẩm sáng tạo của con người, thể hiện dấu ấn cá nhân của tác giả. Nhân vật ảo do AI tạo ra thường thiếu yếu tố sáng tạo độc lập từ con người nên khó đáp ứng điều kiện để được bảo hộ bản quyền.
Ngoài ra, nếu nhân vật ảo chỉ là sự sao chép gần như nguyên bản hình ảnh hoặc đặc điểm của người thật thì không được coi là tác phẩm mới. Do đó, tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật có được bảo hộ không phụ thuộc vào mức độ can thiệp sáng tạo của con người và sự đồng ý từ chủ thể gốc.
2. Quyền nhân thân của người thật trong việc tạo nhân vật ảo
Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ quyền nhân thân bao gồm quyền được bảo vệ hình ảnh, danh dự và uy tín cá nhân. Khi AI sử dụng dữ liệu từ người thật để xây dựng nhân vật ảo, chủ thể đó có quyền yêu cầu chấm dứt việc sử dụng nếu không được phép. Việc khai thác hình ảnh cá nhân để tạo nội dung ảo có thể bị coi là xâm phạm quyền nhân thân nếu gây thiệt hại về tinh thần hoặc tài sản.
Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 cũng gián tiếp bảo vệ thông qua các quy định về tác phẩm phái sinh, yêu cầu phải có sự cho phép của chủ sở hữu quyền liên quan.
Trong thực tế, nhiều trường hợp người nổi tiếng đã khởi kiện khi hình ảnh của họ bị AI tái tạo mà không có thỏa thuận. Do vậy, việc tạo nhân vật ảo cần xem xét kỹ lưỡng quyền nhân thân trước khi triển khai để tránh tranh chấp pháp lý.
Xem thêm: Hướng dẫn bảo hộ thương hiệu cá nhân của KOL, KOC và Influencer
3. Điều kiện bảo hộ tác phẩm do AI tạo ra theo Luật Sở hữu trí tuệ
Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 quy định tác phẩm được bảo hộ phải có tính nguyên gốc và thể hiện sáng tạo của tác giả là con người. Nhân vật ảo do AI tạo ra thường được coi là sản phẩm của thuật toán nên khó được công nhận là tác phẩm độc lập. Nếu con người chỉ cung cấp dữ liệu đầu vào mà không thực hiện các bước sáng tạo đáng kể thì tác phẩm không đủ điều kiện bảo hộ.
Bộ luật Dân sự 2015 bổ sung thêm rằng quyền tài sản phát sinh từ tác phẩm chỉ được công nhận khi tác phẩm hợp pháp và không xâm phạm quyền của người khác. Trong trường hợp nhân vật ảo dựa hoàn toàn vào người thật mà không có yếu tố biến đổi sáng tạo, khả năng được bảo hộ là rất thấp. Các doanh nghiệp cần đánh giá mức độ can thiệp của con người để xác định xem nhân vật ảo có thể đăng ký bản quyền hay không.
Xem thêm: Cách phân nhóm nhãn hiệu chuẩn NICE chính xác theo Bảng phân loại quốc tế
4. Rủi ro pháp lý và cách hạn chế khi sử dụng nhân vật ảo
Sử dụng nhân vật ảo dựa trên người thật có thể dẫn đến rủi ro bị khiếu nại xâm phạm quyền nhân thân theo Bộ luật Dân sự 2015. Nếu không có sự đồng ý rõ ràng, chủ thể bị ảnh hưởng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại. Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 cũng quy định hành vi khai thác tác phẩm phái sinh mà không được phép sẽ bị xử lý.
Để hạn chế rủi ro, các bên nên ký kết hợp đồng cho phép sử dụng hình ảnh và ghi rõ phạm vi khai thác. Ngoài ra, cần đảm bảo nhân vật ảo có đủ yếu tố sáng tạo độc lập để tránh tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ. Việc tuân thủ các quy định này giúp giảm thiểu khả năng bị kiện tụng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên liên quan.
5. Câu hỏi thường gặp
Tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật có được bảo hộ không nếu chỉ thay đổi một phần nhỏ?
Theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025, việc thay đổi nhỏ thường không đủ để tạo ra tác phẩm mới có tính nguyên gốc. Nhân vật ảo vẫn có thể bị coi là xâm phạm quyền nhân thân của người thật nếu không có sự đồng ý. Do đó, cần có sự biến đổi sáng tạo đáng kể và thỏa thuận pháp lý rõ ràng.
Ai là chủ sở hữu quyền đối với nhân vật ảo do AI tạo ra?
Chủ sở hữu thường là người cung cấp dữ liệu và thực hiện quá trình sáng tạo, nhưng quyền này bị hạn chế bởi quyền nhân thân của người thật theo Bộ luật Dân sự 2015. Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 yêu cầu tác phẩm phải không xâm phạm quyền của người khác. Nếu không có thỏa thuận, quyền sở hữu có thể không được công nhận.
Có cần xin phép người thật khi tạo nhân vật ảo bằng AI không?
Cần xin phép để tránh xâm phạm quyền nhân thân theo Bộ luật Dân sự 2015. Luật Sở hữu trí tuệ 2005 sửa đổi bổ sung 2025 cũng quy định việc sử dụng hình ảnh cá nhân trong tác phẩm phái sinh phải có sự cho phép. Việc xin phép giúp đảm bảo tính hợp pháp và giảm rủi ro tranh chấp.
Tạo nhân vật ảo bằng AI dựa trên người thật có được bảo hộ không là câu hỏi đòi hỏi sự phân tích kỹ lưỡng về quyền nhân thân và quyền sở hữu trí tuệ. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan, hãy liên hệ ACC HCM để được hỗ trợ kịp thời.
Để lại một bình luận