Việt kiều được tái định cư là một trong những vấn đề pháp lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người Việt Nam định cư ở nước ngoài khi Nhà nước thu hồi đất. Việc nắm rõ các quy định hiện hành sẽ giúp bà con bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình một cách hiệu quả nhất. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp những thông tin chi tiết và cập nhật nhất về vấn đề này, cùng ACC HCM đồng hành giải đáp mọi thắc mắc.

1. Quyền được tái định cư của Việt kiều khi bị thu hồi đất
Theo quy định của Luật Đất đai 2024, người Việt Nam định cư ở nước ngoài (thường gọi là Việt kiều) có quốc tịch Việt Nam được xác định là công dân Việt Nam và có đầy đủ các quyền liên quan đến đất đai như công dân đang sinh sống trong nước. Điều này có nghĩa là khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Việt kiều được tái định cư nếu đủ điều kiện theo luật định.
Cụ thể, Điều 111 Luật Đất đai 2024 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Theo đó, người sử dụng đất khi bị thu hồi đất ở phải được bồi thường bằng đất ở, nhà ở hoặc bằng tiền. Trong trường hợp không có nhu cầu bồi thường bằng đất ở, nhà ở thì được bồi thường bằng tiền. Đối với trường hợp thu hồi đất ở mà người sử dụng đất đủ điều kiện được bồi thường thì được bố trí tái định cư tại chỗ hoặc tại địa điểm khác.
Điều kiện để được bồi thường và tái định cư được quy định tại Điều 95 Luật Đất đai 2024, bao gồm: có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định. Đối với Việt kiều, cần phải đáp ứng các điều kiện về giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp trước khi bị thu hồi.
2. Điều kiện để Việt kiều được hưởng chính sách tái định cư
Để được hưởng chính sách tái định cư, Việt kiều được tái định cư cần phải đáp ứng các điều kiện cụ thể theo quy định của pháp luật. Trước hết, người đó phải là người Việt Nam định cư ở nước ngoài có quốc tịch Việt Nam, không thuộc trường hợp người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài chưa có quốc tịch Việt Nam (trừ trường hợp được phép nhập cảnh và có quyền sử dụng đất theo quy định).
Thứ hai, người sử dụng đất phải có giấy tờ hợp pháp chứng minh quyền sử dụng đất của mình. Các giấy tờ này bao gồm: giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; hoặc một trong các loại giấy tờ khác được quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024 như sổ đỏ cũ, giấy tờ về quyền sử dụng đất do cơ quan có thẩm quyền cấp trong các thời kỳ khác nhau.
Thứ ba, đất bị thu hồi phải thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Nếu đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai hoặc do tự nguyện trả lại đất thì không thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.
Ngoài ra, theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, người sử dụng đất cần phải có hộ khẩu thường trú hoặc tạm trú tại địa phương nơi có đất bị thu hồi trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, đối với Việt kiều, quy định này có thể được linh hoạt áp dụng nếu họ có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp.
Xem thêm: Thẩm quyền gửi quyết định di dời cho cư dân nhà chung cư
3. Hồ sơ và thủ tục đề nghị tái định cư cho Việt kiều
Khi Nhà nước có quyết định thu hồi đất, Việt kiều được tái định cư cần chuẩn bị một bộ hồ sơ đầy đủ và hợp lệ để đề nghị được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Hồ sơ bao gồm các loại giấy tờ sau:
- Đơn đề nghị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư (theo mẫu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành).
- Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất (bản sao có công chứng hoặc chứng thực).
- Giấy tờ chứng minh nhân thân: hộ chiếu còn giá trị, giấy tờ chứng minh quốc tịch Việt Nam.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân (nếu có) như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, giấy xác nhận quan hệ gia đình.
- Các giấy tờ khác có liên quan đến nguồn gốc đất đai (nếu có) như hợp đồng chuyển nhượng, di chúc, giấy tờ thừa kế.
Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, người sử dụng đất cần thực hiện theo quy trình sau:
Bước 1: Nộp hồ sơ đề nghị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
Người sử dụng đất nộp hồ sơ tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi hoặc tại Trung tâm phục vụ hành chính công của địa phương. Hồ sơ cần được nộp trong thời hạn theo thông báo thu hồi đất của cơ quan có thẩm quyền. Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm xác nhận nguồn gốc đất, tình trạng sử dụng đất và chuyển hồ sơ lên cơ quan có thẩm quyền cấp trên.
Bước 2: Thẩm định hồ sơ và xác định giá trị bồi thường
Cơ quan chuyên môn về đất đai của Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc cấp tỉnh có trách nhiệm thẩm định hồ sơ, xác minh nguồn gốc đất, điều kiện được bồi thường và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trong quá trình thẩm định, cơ quan chức năng có thể tiến hành đo đạc, kiểm đếm thực tế diện tích đất, tài sản gắn liền với đất. Thời gian thẩm định thường kéo dài từ 15 đến 30 ngày làm việc tùy thuộc vào tính chất phức tạp của từng trường hợp.
Bước 3: Công khai phương án và tổ chức lấy ý kiến
Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi được lập sẽ được niêm yết công khai tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi trong thời gian ít nhất 20 ngày. Trong thời gian này, người sử dụng đất có quyền đóng góp ý kiến, khiếu nại về phương án nếu thấy quyền lợi của mình chưa được đảm bảo. Cơ quan lập phương án có trách nhiệm tiếp thu, giải trình các ý kiến đóng góp và hoàn thiện phương án trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Bước 4: Phê duyệt phương án và thực hiện bồi thường, tái định cư
Sau khi phương án được phê duyệt, cơ quan chức năng sẽ ra quyết định thu hồi đất và quyết định phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Người sử dụng đất sẽ được thông báo về thời gian, địa điểm nhận tiền bồi thường hoặc nhận đất tái định cư. Việc bàn giao đất cho Nhà nước phải được thực hiện theo đúng thời hạn quy định trong quyết định thu hồi đất.
Xem thêm: Mua bán đất bằng giấy viết tay chủ đã chết có sang tên được sổ đỏ không?
4. Các trường hợp Việt kiều không được bồi thường và tái định cư
Không phải mọi trường hợp thu hồi đất đều dẫn đến việc Việt kiều được tái định cư. Pháp luật quy định rõ các trường hợp không được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất, bao gồm: đất được Nhà nước giao không thu tiền sử dụng đất, trừ trường hợp đất nông nghiệp được Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân; đất được Nhà nước giao cho tổ chức tự nguyện trả lại; đất thuê trả tiền thuê đất hàng năm; đất thuê trả tiền một lần nhưng đã hết thời hạn thuê.
Đối với Việt kiều, một trường hợp đặc biệt cần lưu ý là nếu họ thuộc diện người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài (không có quốc tịch Việt Nam) và sử dụng đất theo hình thức thuê đất trả tiền hàng năm thì khi Nhà nước thu hồi đất, họ sẽ không được bồi thường về đất mà chỉ được bồi thường tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư vào đất còn lại.
Ngoài ra, trường hợp đất bị thu hồi do vi phạm pháp luật về đất đai như lấn chiếm đất, sử dụng đất sai mục đích, hủy hoại đất hoặc đất bị thu hồi do chấm dứt sử dụng đất theo quy định của pháp luật thì người sử dụng đất không được bồi thường. Việc xác định các trường hợp này cần dựa trên hồ sơ địa chính và kết quả kiểm tra thực tế của cơ quan chức năng.
5. Câu hỏi thường gặp
Việt kiều có quốc tịch nước ngoài nhưng có nguồn gốc Việt Nam có được tái định cư không?
Theo quy định của Luật Đất đai 2024, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài (không có quốc tịch Việt Nam) được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về nhà ở. Tuy nhiên, quyền lợi về bồi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của nhóm đối tượng này có phần hạn chế hơn so với Việt kiều có quốc tịch Việt Nam. Trong trường hợp có nhu cầu, họ có thể được xem xét hỗ trợ bằng tiền theo quy định của Nghị định 88/2024/NĐ-CP.
Thời gian giải quyết hồ sơ tái định cư cho Việt kiều là bao lâu?
Theo quy định chung, sau khi nhận được hồ sơ hợp lệ, cơ quan chức năng có trách nhiệm thẩm định và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong thời gian từ 15 đến 30 ngày làm việc. Sau đó, phương án được niêm yết công khai trong 20 ngày để lấy ý kiến. Tổng thời gian từ khi nộp hồ sơ đến khi có quyết định phê duyệt phương án thường kéo dài từ 60 đến 90 ngày. Tuy nhiên, đối với các dự án lớn hoặc có nhiều hộ dân bị ảnh hưởng, thời gian này có thể kéo dài hơn.
Việt kiều có thể ủy quyền cho người thân ở Việt Nam thực hiện thủ tục tái định cư không?
Việt kiều hoàn toàn có thể ủy quyền cho người thân ở Việt Nam thực hiện các thủ tục liên quan đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Đối với Việt kiều đang ở nước ngoài, văn bản ủy quyền cần được hợp pháp hóa lãnh sự tại cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước sở tại trước khi sử dụng tại Việt Nam. Người được ủy quyền cần mang theo giấy tờ tùy thân hợp lệ và văn bản ủy quyền gốc khi thực hiện các thủ tục tại cơ quan chức năng. Lưu ý rằng, trong một số trường hợp đặc biệt, cơ quan chức năng có thể yêu cầu sự có mặt trực tiếp của người sử dụng đất để xác minh thông tin.
Việt kiều được tái định cư là một quyền lợi chính đáng được pháp luật bảo vệ, tuy nhiên, để thực hiện được quyền lợi này, cần phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ và hiểu biết rõ về quy trình thủ tục. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, hãy liên hệ ACC HCM để được đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi tư vấn và hỗ trợ tận tình, giúp bạn bảo vệ quyền lợi của mình một cách tốt nhất.
Để lại một bình luận